مالیات بر ارزش افزوده ۱۴۰۵ | نرخ، نحوه محاسبه و مهلت پرداخت

مالیات بر ارزش افزوده چیست؟ نرخ مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۵ چند درصد است و چگونه محاسبه می شود؟

مالیات بر ارزش افزوده یکی از مهم ترین و رایج ترین مالیات ها در نظام مالیاتی ایران است که بخش قابل توجهی از درآمدهای دولت از طریق آن تامین می شود.

بیشتر بخوانید: مالیات چیست؟ راهنمای قوانین مالیاتی برای اشخاص و کسب و کارها

مالیات بر ارزش افزوده چیست؟

رایج ترین نوع مالیات که اخذ آن توسط دولت راحت تر از سایر مالیات‌ها بوده و ارزش بیشتری برای دولت دارد مالیات ارزش افزوده است.

مالیات بر ارزش افزوده یکی از انواع مالیات‌های غیرمستقیم است و به معنای تفاوت بین ارزش کالا و خدمات عرضه یا تحصیل شده در یک دوره معین است.

ارزش افزوده بیشتر تاکید بر مراحل تولید دارد.

می‌توان ارزش افزوده یک کالا را این‌گونه تعریف کرده که به مجموع ارزش یک کالا در روند تولید آن محصول ارزش افزوده می‌گوییم. درواقع کالایی که در دست تولید است باید یکسری مراحل را طی کند تا به کالای نهایی تبدیل شود؛ در هر مرحله از تولید آن کالا تغییر شکل و ماهیت داده و دیگر کالای مرحله قبل نیست بنابراین ارزش تازه‌ای پیدا کرده است!

مالیات ارزش افزوده را اختلاف بین ارزشِ کالای نهایی و مجموع ارزش‌های هر مرحله آن کالا در نظر می‌گیریم.

در قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۴۰۰، مالیات بر ارزش افزوده به عنوان مالیاتی غیرمستقیم بر عرضه کالا و ارائه خدمات مشمول، واردات و برخی موارد دیگر اعمال می شود. مالیات پرداختی بابت خریدهای مشمول نیز در شرایط قانونی می تواند به عنوان اعتبار مالیاتی مورد استفاده قرار گیرد و از مالیات و عوارض فروش کسر شود.

به‌عنوان مثال

شما برای تولید یک لباس ابتدا پشم یا ابریشم داشته‌اید با ارزش 100 تومان، سپس آن را تبدیل به نخ کرده‌اید؛ ارزش نخ 200 تومان است، نخ را به پارچه تبدیل کرده‌اید، ارزش پارچه در بازار 300 تومان است، پارچه را به لباسی با ارزش 4000 تومان فروخته‌اید.

ابریشم ابتدایی شما در طی مراحل تولید تغییر ماهیت داده و با تبدیل به لباس به ارزش آن اضافه شده است. شما مجموع ارزش ها را بدست می‌آورید که برابر است با:

600 = 100 + 200 + 300

سپس از ارزش نهایی یا درواقع قیمت فروش کالایتان کسر می‌کنید:

3400 = 600 – 4000

بنابراین طبق محاسبه بالا، ارزش افزوده کالای تولیدی شما 3400 تومان است.

نکته: مثال بالا صرفا برای توضیح مفهوم ارزش افزوده است. در عمل، محاسبه مالیات بر ارزش افزوده صرفا بر اساس جمع ارزش مراحل تولید انجام نمی شود و اعتبار مالیاتی خریدهای مشمول نیز در محاسبه دوره ای اهمیت دارد.

مسئول اصلی پرداخت مالیات ارزش افزوده چه کسی است؟

مسئول اصلی پرداخت این نوع مالیات مصرف کننده نهایی است. تولید کننده طی مسیر تولید، مالیات را مرحله به مرحله می‌پردازد اما در نهایت مالیات را از خریدار دریافت می‌کند.

درواقع تولید کننده‌ها یا فروشنده‌ها مالیات را روی قیمت اصلی محصول کشیده و آن را از مشتری خود دریافت می‌کنند.

این نوع مالیات غیرمستقیم است و ما روزانه با خرید انواع کالاها در واقع مالیات آن‌ها را نیز می‌پردازیم ولی از آن اطلاعی نداریم.

در ساختار مالیات بر ارزش افزوده، مودی اقتصادی نقش واسطه وصول مالیات را دارد و مالیات و عوارضی که در زمان خرید پرداخت کرده است، در صورت دارا بودن شرایط قانونی، می تواند به عنوان اعتبار مالیاتی از مالیات و عوارض فروش کسر شود. بنابراین مبلغ نهایی قابل پرداخت لزوما برابر با کل مالیات دریافت شده از مشتری نیست.

مالیات بر ارزش‌افزوده چند درصد است؟

نرخ این مالیات تا سال 1393 برابر با 6% بود و از آن سال به بعد میزان آن به 9% تغییر یافت. 6% از ان مالیات ارزش افزوده و 3% دیگر عوارض آن است.

نرخ مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۵

در سال ۱۴۰۵، نرخ عمومی مالیات و عوارض ارزش افزوده برای کالاها و خدمات مشمول 10% است. نرخ پایه درج شده در ماده 7 قانون مالیات بر ارزش افزوده 9 درصد است، اما با احکام بودجه سنواتی، یک واحد درصد به نرخ عمومی اضافه شده و نرخ قابل اعمال در سال ۱۴۰۵ به 10 درصد رسیده است.

بنابراین در سال ۱۴۰۵ نمی توان همان نرخ 9 درصد سال های قبل را به صورت عمومی برای معاملات مشمول در نظر گرفت.

توجه: برای برخی کالاها و خدمات، به دلیل احکام خاص قانونی، نرخ متفاوت یا معافیت وجود دارد؛ بنابراین نباید نرخ 10 درصد را بدون بررسی به تمام کالاها تعمیم داد.

مالیات بر ارزش افزوده کالاهای اساسی و برخی کالاهای خاص

همه کالاها لزوما با نرخ عمومی 10 درصد محاسبه نمی شوند. برخی کالاها و واردات، طبق قوانین بودجه یا احکام خاص، از نرخ های ترجیحی یا معافیت برخوردارند. برای همین هنگام محاسبه ارزش افزوده باید نوع کالا، شناسه کالا یا خدمت و مقررات همان سال بررسی شود.

برای مثال، در برخی مقررات سال ۱۴۰۵، برای واردات بعضی کالاهای اساسی، دارو و اقلام پزشکی احکام خاص در نظر گرفته شده است و نباید نرخ عمومی 10 درصد را بدون بررسی به آنها تعمیم داد.

انواع مالیات بر ارزش افزوده

مالیات ارزش‌افزوده تولیدی

در این نوع مالیات ارزش افزوده، مالیات هم بر فروش کالاهای سرمایه‌ای و هم بر فروش کالاهای مصرفی تعلق می‌گیرد.

مالیات ارزش‌افزوده درآمدی

مالیات بر فروش خالص کالاهای تولیدی است. درواقع هزینه و سرمایه گذاری‌ها کسر شده و در نهایت مالیات ارزش افزوده درآمدی به آن تعلق می‌گیرد.

مالیات ارزش‌افزوده مصرفی

تمام مخارج ناخالصی که برای سرمایه‌گذاری انجام شدند، حذف می‌شوند.

نکته تکمیلی: تقسیم بندی بالا بیشتر مربوط به انواع نظری مالیات بر ارزش افزوده در ادبیات اقتصادی است. در عمل، مودیان ایرانی برای اجرای تکالیف مالیاتی باید مقررات قانون مالیات بر ارزش افزوده، قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان و بخشنامه های مرتبط را ملاک قرار دهند.

نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۵

مالیات بر ارزش‌افزوده یا Value-added Tax یک نوع مالیات جدید است که از مرحله تولید تا فروش و توزیع محصول محاسبه می‌شود و از خریدار(مصرف کننده) نهایی گرفته می‌شود.

این نوع مالیات هر سه ماه یک بار محاسبه شده و افراد ملزم به پرداخت آن هستند.

اما در محاسبه واقعی مالیات یک دوره، صرفا مبلغ فروش ملاک نیست و اعتبار مالیاتی خرید نیز اهمیت دارد. به زبان ساده:

مالیات و عوارض قابل پرداخت = مالیات و عوارض فروش – اعتبار مالیاتی خرید

برای مثال، اگر یک مودی در یک دوره مالیاتی 100 میلیون تومان مالیات و عوارض بابت فروش های مشمول داشته باشد و 60 میلیون تومان اعتبار مالیاتی قابل قبول از خریدهای مشمول همان دوره داشته باشد، مبلغ اولیه قابل پرداخت او 40 میلیون تومان خواهد بود.

این مثال صرفا آموزشی است و شرایط اعتبار مالیاتی و اسناد قابل قبول باید طبق قانون و مقررات مربوط بررسی شود.

مهلت ارسال و پرداخت مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۵

در متن قدیمی این مقاله، مهلت پرداخت 15 روز پس از پایان فصل ذکر شده بود. این عدد باید به روز شود.

طبق ماده 4 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400، مودی مکلف است مالیات و عوارض متعلق را حداکثر تا پایان ماه پس از انقضای هر دوره مالیاتی پرداخت کند. بنابراین مهلت قانونی عمومی دیگر به صورت 15 روز پس از پایان فصل نیست.

دوره مالیاتی همچنان به صورت فصلی در نظر گرفته می شود و هر سال شامل چهار دوره مالیاتی است:

البته ممکن است سازمان امور مالیاتی برای یک دوره مشخص، با توجه به شرایط اجرایی، اطلاعیه یا تمدید مهلت صادر کند. بنابراین مودیان باید آخرین اطلاعیه های سازمان امور مالیاتی را نیز بررسی کنند.

سامانه مودیان و مالیات بر ارزش افزوده

یکی از مهم ترین تغییرات نظام مالیاتی در سال های اخیر، حرکت از روش های سنتی به سمت سامانه مودیان و صورتحساب الکترونیکی است.

امروزه اطلاعات فروش و خرید مودیان تا حد زیادی از طریق صورتحساب های الکترونیکی در سامانه مودیان ثبت و در اظهارنامه ارزش افزوده مورد استفاده قرار می گیرد. سازمان امور مالیاتی همچنین برای بسیاری از مودیان، اطلاعات اظهارنامه ارزش افزوده را به صورت اظهارنامه پیش فرض در کارپوشه ایجاد می کند.

بنابراین مودی نباید صرفا به مبلغ نمایش داده شده در اظهارنامه پیش فرض اکتفا کند؛ بلکه باید اطلاعات خرید، فروش، اعتبار مالیاتی و موارد خارج از سامانه را بررسی کرده و مغایرت های احتمالی را قبل از تایید نهایی اصلاح یا اعلام کند.

چرا صورتحساب الکترونیکی برای مالیات بر ارزش افزوده مهم است؟

یکی از مهم ترین موضوعات در اعتبار مالیاتی، مستند بودن خریدها و صورتحساب ها است. با توسعه اجرای سامانه مودیان، صورتحساب الکترونیکی نقش بسیار مهمی در شناسایی خرید و فروش و محاسبه اعتبار مالیاتی دارد.

همچنین طبق اطلاع رسانی های سازمان امور مالیاتی، از دی ماه ۱۴۰۴ مرحله مهمی از پذیرش اعتبار مالیاتی مبتنی بر صورتحساب های الکترونیکی ثبت شده در سامانه مودیان آغاز شده است.

از طرف دیگر، طبق اطلاعیه های سال ۱۴۰۵، در برخی موارد رسید کارتخوان یا درگاه پرداخت الکترونیکی تا پایان سال ۱۴۰۵ می تواند در حکم صورتحساب الکترونیکی قرار گیرد؛ البته این موضوع شرایط مشخصی دارد و باید برای مورد هر مودی بررسی شود.

معافیت‌های مالیات ارزش افزوده

موارد زیر از پرداخت مالیات ارزش‌افزوده معاف هستند.

• محصولات کشاورزی فراوری نشده و انواع کود، سم و بذر
• حیوانات و پرنده‌های زنده، زنبورعسل
• کتاب، لوازم تحریر و موارد مربوط به چاپ
• انواع لوازم و خدمات درمانی(انسانی، گیاهی و حیوانی) نظیر دارو
• لوازم دستبافت نظیر فرش
• انواع خدمات آموزشی
• اقلام دفاعی و نظامی
• اقلام مربوط به فرودگاه‌ها نظیر رادارها

فهرست بالا خلاصه ای از موارد مهم است و فهرست قانونی معافیت ها بسیار گسترده تر از این موارد است. ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400، کالاها و خدمات متعددی را در گروه های مختلف از پرداخت مالیات و عوارض معاف کرده است؛ بنابراین برای تشخیص معافیت یک کالا یا خدمت، صرفا نباید به یک فهرست عمومی اکتفا کرد و باید متن ماده 9 و فهرست های مرتبط با کالاها بررسی شود.

چند نمونه مهم از معافیت ها

از جمله گروه های مهم معاف می توان به محصولات کشاورزی فرآوری نشده، برخی نهاده ها و کالاهای کشاورزی، دام و طیور زنده، برخی محصولات غذایی، کتاب و مطبوعات و برخی خدمات آموزشی، درمانی و موارد مشخص شده در ماده 9 اشاره کرد. جزئیات معافیت ممکن است به نوع کالا، مرحله عرضه و شرایط قانونی آن بستگی داشته باشد.

آیا مالیات بر ارزش افزوده خرید کالاهای معاف قابل اعتبار است؟

یکی از نکات مهم برای مودیان این است که معاف بودن کالا یا خدمت با صفر بودن نرخ مالیات تفاوت دارد و آثار مالیاتی آنها می تواند متفاوت باشد.

بنابراین قبل از ثبت خرید یا فروش به عنوان معاف، باید مشخص شود که کالا یا خدمت دقیقا مشمول کدام حکم قانونی است و آیا اعتبار مالیاتی خریدهای مرتبط قابل استفاده است یا خیر.

مالیات بر ارزش افزوده چه تفاوتی با مالیات بر درآمد دارد؟

یکی از سوالات رایج مودیان این است که آیا مالیات بر ارزش افزوده همان مالیات عملکرد یا مالیات بر درآمد است؟

خیر.

مالیات بر ارزش افزوده اصولا مالیاتی غیرمستقیم و مرتبط با عرضه کالا و ارائه خدمات مشمول است، در حالی که مالیات بر درآمد بر درآمد یا درآمد مشمول مالیات شخص حقیقی یا حقوقی طبق مقررات مالیات های مستقیم محاسبه می شود.

بنابراین ممکن است یک کسب و کار همزمان تکالیف مربوط به مالیات بر ارزش افزوده، مالیات عملکرد، سامانه مودیان و سایر تکالیف مالیاتی را داشته باشد.

چه کسانی مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستند؟

مشمول بودن صرفا به عنوان شغلی مثل فروشگاه، شرکت یا تولیدکننده وابسته نیست و باید مقررات قانون، نوع فعالیت، کالا یا خدمت، فراخوان ها و احکام مربوط به هر دوره بررسی شود.

برخی فعالیت ها و کالاها به صورت قانونی معاف هستند و برخی دیگر مشمول مالیات و عوارض می شوند.

از این رو یک اشتباه رایج این است که تصور کنیم هر کسب و کاری با داشتن مجوز یا جواز کسب به صورت خودکار مشمول ارزش افزوده است یا برعکس، هر فعالیت کوچک از ارزش افزوده معاف است. تشخیص نهایی باید با توجه به قانون و مقررات مربوط انجام شود.

پرداخت مالیات ارزش‌افزوده

برای پرداخت مالیات ارزش افزوده، در سال ۱۴۰۵ فرآیند کار بیش از گذشته با سامانه مودیان و خدمات الکترونیکی مالیاتی مرتبط است و مودیان باید اطلاعات صورتحساب های الکترونیکی و اظهارنامه پیش فرض خود را بررسی کنند.

پرداخت مالیات نیز به صورت الکترونیکی انجام می شود و نیازی به مراجعه حضوری برای انجام فرآیندهای معمول مالیاتی وجود ندارد.

بنابراین توصیه می شود پیش از پرداخت، موارد زیر بررسی شود:

جرایم مالیات بر ارزش افزوده

عدم انجام تکالیف مالیات بر ارزش افزوده می تواند موجب تعلق جرایم مالیاتی شود. از جمله موارد مهم می توان به عدم پرداخت مالیات و عوارض در موعد مقرر و برخی تخلفات مرتبط با تکالیف قانونی اشاره کرد.

طبق ماده 37 قانون مالیات بر ارزش افزوده، بابت تاخیر در پرداخت مالیات و عوارض، جریمه ای معادل 2 درصد مالیات و عوارض پرداخت نشده به ازای هر ماه تاخیر پیش بینی شده است.

به همین دلیل، صرف پرداخت مبلغ اصلی مالیات کافی نیست و مودی باید تکالیف قانونی و زمان بندی پرداخت را نیز جدی بگیرد.

جمع بندی

مالیات بر ارزش افزوده یکی از مهم ترین تکالیف مالیاتی کسب و کارها در ایران است و در سال ۱۴۰۵ نیز نرخ عمومی آن برای کالاها و خدمات مشمول 10 درصد است.

با این حال، صرف دانستن نرخ 10 درصد برای انجام صحیح تکالیف کافی نیست. نوع کالا یا خدمت، معافیت ها، اعتبار مالیاتی خرید، صورتحساب های الکترونیکی، اطلاعات ثبت شده در سامانه مودیان و مهلت پرداخت، همگی در تعیین مالیات واقعی یک کسب و کار نقش دارند.

به ویژه با توسعه سامانه مودیان، کنترل اطلاعات خرید و فروش و تطبیق اسناد حسابداری با صورتحساب های الکترونیکی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بنابراین بهتر است مودیان قبل از تایید اظهارنامه، اطلاعات ثبت شده را با دفاتر و اسناد مالی خود تطبیق دهند.

اگر درباره مالیات بر ارزش افزوده، سامانه مودیان، اعتبار مالیاتی، اظهارنامه یا تشخیص مشمولیت فعالیت خود سوال دارید، دریافت مشاوره تخصصی می تواند از اشتباهات پرهزینه و جرایم مالیاتی جلوگیری کند.

***

مشاوره مالیاتی با امیدان تکس

می‌توانید برای پرداخت مالیات و انجام امور مالی و مالیاتی خود از وکیل و مشاوران سایت ما کمک بگیرید تا از پرداخت مالیات‌های گزاف و جرایم در امان بمانید.

این مطلب توسط تیم کارشناسان امیدان تکس نگارش و جمع‌آوری شده است. اگر در خصوص مالیات بر ارزش افزوده یا هر گونه ابهام دیگری در مورد مالیات دارید، می‌توانید از طریق مشاوره مالیاتی اقدام کنید.

کارشناسان امیدان تکس در اسرع وقت با شما تماس می‌گیرند.

مشاوره مالیاتی | درخواست مشاوره

آدرس و تلفن مجموعه مالیاتی امیدان تکس: تماس با ما

منابع قانونی و اطلاعاتی

• قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰، به ویژه مواد 4، 7 و 9.
• احکام بودجه و مقررات مرتبط با نرخ مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۵.
• مقررات و اطلاعیه های مرتبط با سامانه مودیان و اظهارنامه پیش فرض ارزش افزوده.

سوالات متداول مالیات بر ارزش افزوده ۱۴۰۵